Napisane przez: Małgorzata Borek | Luty 20, 2010

Przyroda, rośliny i gutacja

Spoglądając za okno z utęsknieniem czekamy na nadejście wiosny. I choć jeszcze trochę musimy na nią poczekać, to już teraz warto zastanowić się nad tym jak spędzimy nasz wolny czas w wiosenne dni. Miłośnicy przyrody zachęcają nas do aktywnego spędzania wolnego czasu na łonie natury. Czy warto? Oczywiście, że tak! Obcowanie z przyrodą to nie tylko doskonała okazja do znalezienia rzadkich okazów roślin czy też zobaczenia dzikich zwierząt, to także szansa by zaobserwować ciekawe zjawiska fizjologiczne u roślin!

Gutacja, inaczej „płacz roślin” jest jednym z naturalnych procesów jakie występują powszechnie u roślin. W naszych warunkach klimatycznych gutacja ujawnia się najczęściej wczesną wiosną lub późną jesienią. Wówczas noce są chłodne a temperatury w ciągu dnia – stosunkowo wysokie. Dzięki temu rankiem przy dużej wilgotności powietrza występują korzystne dla roślin warunki do pobierania wody i niekorzystne dla transpiracji, która zredukowana jest niemal do zera – bo szparki są wtedy zamknięte. W takiej sytuacji na skutek parcia korzeniowego (o nim będzie więcej w następnym wpisie!) na brzegach blaszek liściowych tworzą się niewielkie krople płynu zawierające różne sole mineralne i organiczne, będące końcowym efektem gutacji.

Gutację możemy zaobserwować u wielu gatunków roślin! Występuje m.in. u nasturcji (Tropaeolum L.), truskawki (Fragaria×ananassa Duchesne), krwiściąga mniejszego (Sanguisorba minor) winorośli (Vitis L.), lobelii jeziornej (Lobelia dortmanna), koleusa (czyli tzw. pokrzywki brazylijskiej; Solenostemon scutellarioides (L.) Codd ), banana karłowego (Musa cavendishii Lamb. ex Paxton), epipremnum złotego (Epipremnum aureum), a także u różnych traw i zbóż m.in. u pszenicy (Triticum L.) i kukurydzy (Zea L.).

Gutacja u epipremnum złotego (Epipremnum aureum) ̶ popularnej pnącej rośliny doniczkowej.

„Płaczący” banan karłowy. Więcej zdjęć przedstawiających gutację u tego gatunku możecie zobaczyć w poście: Powiew egzotyki w domowym zaciszu – banan karłowy (Musa cavendishii Lamb. ex Paxton).

Wiemy już czym jest gutacja. Czas by przedstawić sposób w jaki dochodzi do wydzielania kropel cieczy!

Krople powstałe podczas gutacji wydostają się z liści przez specjalnie przystosowane do wydzielania wody struktury tzw. hydatody, które zlokalizowane są na obrzeżach liści. Hydatody mogą występować w dwóch postaciach: jako gruczoły wodne (hydatody epidermalne) lub w postaci szparek wodnych (hydatody epitemalne). Hydatody epidermalne tworzone są przez komórki skórki (epidermy) albo wydzielające wodę włoski. Z kolei hydatody epitemalne to szczeliny znajdujące się pomiędzy komórkami skórki. Są podobne pod względem budowy do aparatów szparkowych, jednakże w odróżnieniu od nich nie potrafią wykonywać żadnych ruchów ani zmieniać swojego kształtu. Pod szczelinami znajdują się komory wodne, których dno wyścielone jest epitemem specjalną luźną tkanką miękiszową. Epitem stanowi najważniejszą część hydatody epitemalnej. Zbudowany jest z bardzo dużej liczby drobnych, cienkościennych komórek. Zasada działania hydatody epitemalnej jest prosta. Woda przez osadzone w epitemie żyłki liściowe wpływa do komory wodnej, skąd przedostaje się przez szparkę liściową i wydostaje się na zewnątrz w postaci kropel, które możemy zaobserwować na roślinach.

Małgorzata Borek, Renata Bączek-Kwinta


Responses

  1. o masakro! przypomniała mi się fizjologia roślin z 3 semestru. gratuluję pomysłów i życzę powodzenia w dalszym pisaniu!😉

    • To chyba nie było tak całkiem źle na tej fizjologii😉. My też pozdrawiamy i zapraszamy do dyskusji.

  2. Gutacja i płacz roślin to dwie różne rzeczy, tak przynajmniej twierdzi Kopcewicz i Lewak w swoim „Fizjologia roślin : wprowadzenie.” oraz za nim http://pl.wikipedia.org/wiki/P%C5%82acz_ro%C5%9Blin

    • Płaczem roślin powinno się nazywać raczej tzw. eksudację, czyli wydzielanie soku po przecięciu łodygi. Jednak różne źródła stosują termin gutacja i płacz roślin zamiennie, zwłaszcza że podłożem zarówno gutacji jak i eksudacji jest parcie korzeniowe. Być może wynika to też z prostego skojarzenia kropel spływających po roślinie z płynącymi łzami. Przychylam się jednak do tego, aby te terminy rozdzielić.
      Pozdrawiam

  3. Chyba nie uważałam na fizjologii roślin:) mam pytanie
    Pieprz czarny i terastigma sp. na spodniej stronie liscia wytwarzają jakby żelowe kuleczki. Taka kulka ma nie więcej niz mm. jest ich dużo w czasie intensywnego wzrostu liścia. Potem pewnie zawartość wyparowuje i zostają brązowawe kropki -okruszynki. Co to jest czemu służy i jak się nazywa??

    • Witamy! To tzw. pearl glands (ang.). Ich funkcja nie jest jasna; prawdopodobnie zawierają substancje odżywcze takie jak białka, tłuszcze czy węglowodany, przywabiając drapieżne owady, które przy okazji zjadają szkodniki rośliny. Powszechne u rodziny Vitaceae do której należy tetrastigma, obecne też u roślin z innych taksonów. Więcej szczegółów w prezentacji pod adresem: http://viticulture.hort.iastate.edu/info/pdf/gerrathpearlglands.pdf.
      Pozdrawiam w imieniu zespołu.

  4. Witam! Poszukuję roślin doniczkowych (myślę o Storczykach), u których zaobserwuję bardzo łatwo proces gutacji.Czy moż mi ktoś podać gatunek takiego storczyka, czy może to obojętne? wszytskie storczyki mogą gutować?

    • Dzień dobry! Chyba nic nie stoi na przeszkodzie gutacji w przypadku storczyków. Na pewno będzie gutowała popularna ćmówka (falenopsis).
      Pozdrawiamy!

  5. Mam Epipremnum złociste które własnie przechodzi gutacje. Myślałem do tej pory że roślina choruje bo niewłaściwie się z nią obchodzę. Trochę to jest wkurzające, bo kwiat wisi na ścianie i krople spadają na poduszki kanapy pozostawiając mokre plamy lub na głowę/kark siedzącej osoby.

    • Aż tak? Może warto nieco mniej intensywnie podlewać roślinę. Albo przenieść kanapę😉.

  6. Czy gutacja u Epipremnum aureum lub innych roślin doniczkowych może być czynnikiem alergennym .Co oprócz wody może znajdować się w tejże kropli Moje dziecko jest alergikiem i mam informację iż ta roślina alergizuje. Niemniej jednak nie potrafię wytłumaczyć sobie w jaki sposób. Proszę o podpowiedzi.

    • Podczas prac ogrodniczych płyn wyciekający z ściętych roślin niektórych gatunków, np. żonkili może być czynnikiem narażającym na uczulenie kontaktowe. Miałam ten problem podczas studenckich praktyk w szklarniach,ale wystarczyło nałożyć chirurgiczne rękawiczki dla ochrony, i uważać, aby nie zatrzeć oka czy nosa (błony śluzowe są z natury wrażliwe na obce substancje). O przypadku uczulenia na epipremnum złociste czytałam tylko właśnie w kontekście prac ogrodniczych. Jeżeli dziecko nie obrywa liści ani nie wykonuje żadnych inwazyjnych operacji na roślinie, to gutacja, która polega na wydzieleniu nadmiaru wody, nie powinna być szkodliwa. Natomiast w skrajnych przypadkach uczulać może kurz gromadzący się na roślinach; warto je zatem przecierać wilgotną ściereczką. Zresztą przed kurzem nie uciekniemy…


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d bloggers like this: