Napisane przez: Małgorzata Borek | Maj 22, 2010

Marchewkowa eksplozja zdrowia i kolorów :)

Istnieje kilka odmian kolorystycznych marchwi siewnej (Daucus carota L.). Oprócz dobrze nam znanej pomarańczowej marchewki istnieje także warzywo o korzeniu białym, żółtym, czerwonym, a nawet buraczkowym!

Zdj.1. Różne odmiany kolorystyczne marchwi siewnej (Daucus carota L.).

Obecna postać korzenia marchwi siewnej (Daucus carota L.) dalece różni się od tej jaką znano w starożytności. Dawniej bowiem spożywano głównie marchew białą, ale znana była także marchew żółta i purpurowa. Odmiany te powstały na drodze mutacji z dzikiej marchwi o białej barwie korzenia. Pomarańczową odmianę Daucus carota L. udało się wyhodować Holendrom w XVII wieku. Począwszy od XVIII wieku, kiedy to rozpowszechniła się jej uprawa aż do dnia dzisiejszego marchew o takim właśnie zabarwieniu króluje na naszych stołach!

Korzeń marchwi jest bogatym źródłem karotenoidów, głównie α- oraz β-karotenu (Ryc.1.), ale także likopenu i luteiny. Związki te są prekursorami witaminy A retinolu. Wykazują silne właściwości przeciwutleniające, pozwalające na neutralizację wolnych rodników. Korzeń pomarańczowej marchwi zawiera ok. 95% karotenoidów, przy czym ok. 40-85% stanowi β-karoten, reszta zaś przypada na α-karoten. Purpurowa marchew posiada zbliżony skład karotenoidów do pomarańczowej marchwi, jednakże obecność dodatkowych barwników w postaci antocyjanów zmienia jej zabarwienie na kolor buraczkowy. Żółta marchew obfituje z kolei w luteinę i β-karoten, natomiast marchew czerwona posiada znaczącą ilość likopenu. Karotenoidy obecne w korzeniu spichrzowym marchwi decydują nie tylko o zabarwieniu (Tab.1.) ale także determinują jej smak i aromat warzywa.

Ryc. 1. Wzory strukturalne ważniejszych karotenoidów marchwi siewnej (Daucus carota L.): A) α-karoten B) β-karoten.

Tab.1. Barwy najważniejszych karotenoidów marchwi siewnej (Daucus carota L.).

Karotenoid Barwnik
α-karoten żółty
β-karoten pomarańczowy
luteina żółty
likopen czerwony

Spożywanie produktów bogatych w karotenoidy może być pomocne w leczeniu nowotworów, gdyż substancje te osłabiają wzrost komórek rakowych. Spośród wymienionych karotenoidów najwyższą aktywność przeciwutleniającą wykazuje β-karoten. Związek ten poza działaniem antynowotworowym zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób serca, a także podobnie jak pozostałe karotenoidy wpływa korzystnie na układ immunologiczny organizmu. Luteina jest silnym przeciwutleniaczem tkanek oczu (znajduje się w tzw. plamce żółtej), zmniejsza ryzyko zachorowania na zwyrodnienie plamki w podeszłym wieku. O znaczeniu likopenu w diecie człowieka możemy dowiedzieć się więcej czytając artykuł „Karotenoidowa rewolucja” zamieszczony na blogu.

W korzeniu marchwi siewnej obecne są także witaminy (B1, B2, B6, D, E, H, K, PP), węglowodany (glukoza, sacharoza), pektyny (ponad 11%), flawonoidy, substancje siarkowe (m.in. 4-fosfo-D-penteino-S-sulfonian), kumaryny, związki o działaniu insulinopodobnym, a także ślady olejku eterycznego oraz sole mineralne (m.in. Fe, Ca, K, Zn). Szczególnie interesującą grupą związków stanowią substancje siarkowe. Związki te nazywane są często czynnikami bifidus, gdyż stymulują rozwój bakterii Bifidobacterium bifidum (syn. Lactobacillus bifidus). Regulują zaburzenia trawienne przywracając prawidłową perystatykę jelit, a także działają przeciwbiegunkowo, przeczyszczająco, przeciwgnilnie i gojąco na układ pokarmowy. Pektyny obecne w korzeniu marchwi obniżają poziom cholesterolu we krwi, przeciwdziałając miażdżycy. Znane jest również pomocnicze działanie marchwi w usuwaniu z organizmu robaków, w szczególności glisty ludzkiej i owsików.

Więcej zdrowia!

Zaleca się by spożywać korzenie świeżo zebranych surowych marchewek, gdyż zawierają one najwięcej korzystnych dla zdrowia substancji. Można je wykorzystać do przygotowania soku marchwiowego – prawdziwej bomby witaminowej! Powinniśmy jednak uważać, aby marchewka pochodziła z gleb nie nawożonych dużymi dawkami nawozów azotowych, gdyż warzywo to może gromadzić w korzeniu szkodliwe dla zdrowia substancje. Podczas przyrządzania potraw powinniśmy pamiętać, aby dodawać do nich tylko niewielką ilość tłuszczu, ponieważ β-karoten łatwo ulega rozpuszczeniu w tłuszczach. Co więcej, ważne jest aby nie spożywać dużych ilości marchwi przez długi okres czasu, gdyż jest to przyczyną tzw. „żółtaczki karotenowej”. Nie jest ona groźna dla organizmu, ale objawia się nienaturalnym lekko żółtym kolorem skóry, który szybko znika gdy wyeliminujemy marchew z diety.

Literatura:

Biggs M., McVicar J., Flowerdew B. (2007). Wielka księga warzyw, ziół i owoców. str. 100-103.

Ożarowski A., Jaroniewski W. (1987). Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. str. 245-247.

Górecka J. Apteka natury. Poradnik zdrowia. Agencja Wydawnicza „Morex”. str. 118-121.

Kozłowski J.A., Wielgosz T., Cis J., Nowak G., Dawid-Pać R., Kuczyński S., Aszkiewicz E., Woźniak L. Zioła z apteki natury. Publicat. str.106.

Barańska M., Barański R., Schulz H., Nothnagel T. (2006). Tissue-specific accumulation of carotenoids in carrot root. Planta. 224: 1028-1037.

Małgorzata Borek, Renata Bączek-Kwinta


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d bloggers like this: