Napisane przez: Renata Kwinta | Październik 15, 2010

Niebieski znaczy metal

Spojrzałam w lewo i zauważyłam niewyraźnie zarysowane wgłębienie. Być może kiedyś był to wbudowany w grunt basen albo stary zbiornik na ścieki. (…) Wzdłuż jednej krawędzi piętrzyły się zwały niedawno wytrzebionych hortensji – ich kwiaty wyglądały jak śnieżne kule. Wyrwane z korzeniami rośliny pyszniły się intensywnie niebieskimi kwiatami, wielkimi jak główki sałaty. Zrobiło mi się ich żal.


Dawno temu na bocznym podwórzu parceli, przy której stała nasza przyczepa, ciotka hodowała hortensje, mniej więcej takiego koloru, choć nie tak bujne jak te tutaj. Hortensje sąsiadki miały barwę spranego różu, więc ciotka Gin pękała z dumy, że ma piękniejsze kwiaty. Sekret, jak mówiła, polegał na tym, że trzeba zakopać w ziemię gwoździe, wtedy barwa zmieni się z różowej na intensywny błękit.


Później miałam wrażenie, że byłam niewiarygodnie tępa. (…) To tutaj Winston po raz ostatni widział samochód. [który] przepadł jak kamień w wodę. Być może dlatego że został tutaj zakopany. Może przez całe lata te bujne błękitne hortensje karmiły się rdzą.


Kryminałów ciąg dalszy (poprzedni analizowałam latem we wpisie Bioindykator morderstwa). Tym razem biorę pod lupę książkę Sue Grafton C jak cisza. Kolor kwiatostanów hortensji pomaga kobiecie-detektywowi Kinsey Milhone zrealizować zlecenie: odnaleźć inną kobietę, Violet, która zniknęła 34 lata temu. (W ogóle powieści Sue Grafton są pełne barwnych, wiedzących czego chcą kobiet, dlatego polecam jej książki wszystkim rozsądnym feministkom). Którejś nocy po raz ostatni widziano samochód Violet przy budowanej wtedy drodze. I właśnie tam, po latach, niebieskie hortensje wyjawiły sekret ukrytego auta. O pozostałych kryminalnych sekretach najlepiej przeczytać samemu, a ja wyjawię tajemnicę zmian barwy kwiatów hortensji (Hydrangea macrophylla (Thunb.) Ser.).

To, co cieszy nasze oko, to jej kwiaty płonne. Przy odczynie gleby bardziej kwaśnym ich barwa staje się niebieska, przy mniej kwaśnym – różowa.

Dlaczego kolor zależy od pH? Barwnik płatków kwiatów hortensji to popularny w świecie kwiatów delfinidyno-3-glukozyd należący do antocyjanów. Jeśli pH podłoża spada do 5-5,5, zawarty w glebie słabo rozpuszczalny glin (Al2+) przechodzi w formę rozpuszczalną w wodzie (Al3+). Zostaje zatem wraz z wodą pobrany przez korzenie, przetransportowany do wierzchołków pędu, i tam, w kwiatach, tworzy związek kompleksowy z delfinidyno-3-glukozydem. Podobnie działa żelazo (Fe3+), które tak samo jak glin jest łatwiej pobierane z bardziej kwaśnej gleby. Jeżeli podłoże w ogródku ciotki Kinsey było z natury kwaśne, to wkopane w glebę gwoździe, rdzewiejąc, uwalniały Fe3+, co zmieniało barwę kwiatów. Podobnie zadziałałby ałun, czyli uwodniony siarczan potasowo-glinowy (KAl[SO4]2 x 12 H2O), a nawet zwykły siarczan amonu czy siarczan potasu. Do samego zakwaszenia gleby można też użyć torfu wysokiego lub kompostu z kory… Natomiast należy unikać nawożenia fosforem, ponieważ glin jest wiązany przez fosforany, i wtedy staje się nieprzyswajalny dla roślin.

Uwaga! Zanim zaczniemy eksperymenty w ogrodzie, sprawdźmy pH gleby, choćby prostym kwasomierzem Helliga (do kupienia w sklepach ogrodniczych). To ceramiczna płytka z wgłębieniem, do tego dwa odczynniki i skala barw do porównania. Uważajmy, aby nie podnieść pH powyżej 6 ani nie obniżyć poniżej 5 – możemy zniszczyć nasze uprawy, bo przy zbyt niskim i zbyt wysokim pH wiele pierwiastków przechodzi w formy nierozpuszczalne, czyli niedostępne dla roślin. Trzeba też wziąć pod uwagę to, jaką odmianą hortensji dysponujemy. Białe odmiany mogą nie zmienić barwy – ich kwiaty nie zawierają pigmentu. Jeżeli jednak wolimy różowe hortensje od niebieskich, możemy lekko zalkalizować glebę nawozem zawierającym wapń lub magnez. To opcje dla tych, którzy chcą ukryć zakopane żelastwo…

 

********************************************

Kryminał na każdą porę roku, nie tylko dla miłośników biologii roślin i feministek:
Sue Grafton C jak cisza, Wyd. Otwarte Kraków 2007, przeł. Gabriela Jaworska

A dla tych, którzy chcą wiedzieć więcej o tym, dlaczego różowe staje się niebieskie:
Yuki Toyama-Kato, Kumi Yoshida, Eiji Fujimori, Hiroki Haraguchi, Yoshiyasu Shimizu, Tadao Kondo. Analysis of metal elements of hydrangea sepals at various growing stages by ICP-AES. Biochemical Engineering Journal 14:237-241, 2003.
Kumi Yoshida, Yuki Toyama-Kato, Kiyoshi Kameda, Tadao Kondo. Sepal color variation of Hydrangea macrophylla and vacuolar pH measured with a proton-selective microelectrode. Plant and Cell Physiology, 44: 262-268. 2003.

 

Renata Bączek-Kwinta


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d bloggers like this: