Napisane przez: Renata Kwinta | Styczeń 28, 2016

Potęga siekania, cz. I. Potęga czosnku

Jedni uwielbiają jego smak i zapach, inni nienawidzą. Zaliczasz się do tych drugich? Jesteś wampirem…? Nie wiesz? To spróbuj czosnku, zwłaszcza w połowie zimy, kiedy odporność twojego organizmu spada i łapiesz infekcje. „Cuchnąca róża”,  jak określali czosnek starożytni Grecy, może ochronić cię nie tylko przed nimi.

 

Chińska nazwa czosnku suan zapisywana jest w postaci jednego znaku, co świadczy o tym, że roślina ta była stosowana na wczesnych etapach chińskiej kultury. Kolebką uprawy czosnku (Allium sativum L. ) jest Azja Środkowo-Wschodnia i basen morza Śródziemnego, gdzie już 5000 lat p.n.e. stosowano czosnek, i cebulę, czyli właściwie… czosnek cebulę – taka jest bowiem poprawna nazwa botaniczna poczciwej cebuli (po łacinie Allium cepa). Sam rodzaj Allium obejmuje ok. 500 gatunków, z czego138 zasiedla Chiny. W Europie rozpowszechnił się poprzez wpływy greckie i rzymskie; w antycznym Rzymie uprawiano go w specjalnych ogrodach – alliatach. Historycy określają go antybiotykiem starożytności.

A słynny zapach… Wiedzę o jego składnikach pozyskaliśmy w XX wieku dzięki nowoczesnym badaniom fitochemicznym. Ząbki, czyli właściwie pąki spichrzowe, zawierają alkilosulfotlenek alliinę oraz enzym alliinazę (strasznie tu dużo el oraz i, ale skoro czosnek to Allium…). Alliina jest pochodną aminokwasu siarkowego – cysteiny. Siarka to ważny składnik i samej cysteiny, i tworzonych z niej substancji, ponieważ bierze udział w procesach unieszkodliwiania różnych związków toksycznych. Pod wpływem allinazy przechodzi w allicynę, której woń stanowi podstawę charakterystycznego zapachu czosnku.

 

Allicin_Biosynthesis

Tak przebiega przekształcenie alliiny w alliinazę. PLP – fosforan pirydoksalu, czyli witamina B6, koenzym alliinazy (i wielu innych enzymów).  Autor: Dap17, https://commons.wikimedia.org/.

 

Roślina stworzyła ten chemiczny system dla obrony przed roślinożercami i mikrobami – gdy nastąpi uszkodzenie komórek, alliinaza rusza do boju. Powstały fitoncyd, allicyna, hamuje rozwój drobnoustrojów: bakterii (w tym gronkowca złocistego czy pałeczki okrężnicy) i grzybów chorobotwórczych. Jako nieustraszeni roślinożercy możemy ją zatem wykorzystać, jako pogromcę mikrobów, dla siebie. Nie zmniejszy naszej naturalnej odporności (co często czynią antybiotyki) i – o ile nie przesadzimy z czosnkiem! – nie zniszczy prawidłowej mikroflory bakteryjnej jelit. To ostatnie jest także bardzo ważne, bo wybicie kolonizujących przewód pokarmowy probiotycznych bakterii z rodzaju m.in. Lactobacillus skutkuje pojawieniem się grzybów z rodzaju Candida, a grzybica to częsty problem po antybiotykoterapii. Nie łudźmy się jednak, że przy zapaleniu oskrzeli i innych poważniejszych zimowych chorobach wystarczy nam czosnek zamiast antybiotyku. Natomiast może zadziałać przy łagodnym przeziębieniu oraz profilaktycznie.

Allicyna jest nietrwała; powstają z niej inne związki, też bardzo ważne. Jednym z nich jest ajoen (C9H14OS3, izomer E) o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym. Jeszcze ważniejsze mogą okazać się siarczek diallilu (C6H10S; DAS) i disiarczek diallilu (C6H10S2) i DADS, zwany też garlicyną). DAS i DADS wykazują działanie przeciwnowotworowe, a DADS (wraz z allicyną) obniża także ciśnienie krwi. Są dobrze rozpuszczalne w olejach. Daje się zresztą zauważyć, że czosnek jest wewnątrz nieco tłusty – to właśnie różne związki składające się na olejek czosnkowy.

Substancje czynne czosnku mogą działać przeciwnowotworowo na dwa sposoby, przy czym jest to raczej działanie profilaktyczne, które warto zastosować, ale po ujawnieniu się choroby środki muszą być inne (i czosnek lepiej odstawić). Pierwszy to aktywacja enzymów neutralizujących substancje rakotwórcze (kancerogeny), czyli zapobieganie mutacjom prowadzącym do powstawania guzów nowotworowych. Jednym z takich enzymów jest S-transferaza glutationowa, która podobnie jak cysteina i jej metabolity wykorzystuje siarkę do wychwytywania szkodliwych substancji. Drugi polega na aktywacji programowanej śmierci (apoptozie) komórek nowotworowych. To nie jest łatwe, bo takie zmutowane komórki mają mechanizmy zapobiegające apoptozie. Może jednak do niej doprowadzić aktywacja przez diallile białka zwanego TNF (czynnik martwiczy nowotworów), albo nagromadzenie w komórkach nowotworowych rodników tlenowych i nadtlenku wodoru, czyli tzw. reaktywnych form tlenu. Dochodzi wówczas do stresu oksydacyjnego zapoczątkowującego destrukcję nowotworu.

Pochodne diallilu znajdziemy w świeżo zmiażdżonym lub posiekanym czosnku, ale nie w sprzedawanych w aptekach suplementach diety. Tam, jeśli są to kapsułki z olejkiem czosnkowym, występuje przede wszystkim alliina. Czosnek sproszkowany jest pod względem fitochemicznym mało wartościowy, ponieważ większość związków czynnych ulatnia się po rozdrobnieniu ząbków.

W społeczeństwach, gdzie spożycie czosnku jest duże, notuje się mniej zachorować na raka żołądka, prostaty i piersi niż w społeczeństwach Europy czy Stanów Zjednoczonych. Choć i w jednym tylko kraju europejskim, we Włoszech, stwierdzono, że mieszkańcy północy częściej chorują na raka żołądka, niż na południu tego kraju, gdzie czosnek w kuchni jest bardzo popularny. Warto o tym pamiętać, bo choć nie jest to jedyny czynnik żywieniowy oddziałujący prozdrowotnie, to na pewno jeden z kilkunastu najważniejszych. A zalecana przy przeziębieniach dawka lecznicza świeżego czosnku wynosi 4-5 g dziennie, czyli dwa średniej wielkości ząbki. Nie przesadźmy tylko z ilością!

Czosnek jest niewskazany dla osób z chorobą wrzodową żołądka, zapaleniem nerek i wątroby, dla małych dzieci i kobiet w ciąży, a także dla tych, którzy stosują leki przeciwzakrzepowe. Także osoby nieprzyzwyczajone do czosnku mogą się nabawić poważnych bólów żołądka i wręcz zatrucia, bo ucierpi na tym wątroba (hepatotoksyczność jest wywołana akroleiną powstającą z przekształcenia DAS). I, rzecz jasna, metabolizowane przez nas siarkowe związki zmieniają zapach całego ciała, czym możemy skutecznie odstraszyć każdego, niekoniecznie wampira.

Renata Bączek-Kwinta

 


Responses

  1. Jak zwykle świetna robota. Choć dziś chyba lepsza niż zwykle… A może to dlatego iż sam się do miłośników czosnku zaliczam?

    • Dziękuję bardzo Może coś w tym jest – jak mawiał inżynier Mamoń, lubi się te piosenki, które się słyszało…


Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Kategorie

%d bloggers like this: